modiriat

سلسله مراتب دانش

1ـ فرضیه : محقق برای حل مسئله یا پاسخ به سؤال ، فرضیه ای را طرح می کند ، فرضیه پایین ترین جزء در مقیاس است. فرضیه حدس بخردانه ای است که راه حل های احتمالی را پیشنهاد می‌کند.

2ـ نظریه : هنگامی که واقعیت ها جمع آوری شوند و نظم یابند به نظریه تبدیل می شوند ، یک نظریه می تواند شامل چندین فرضیه باشد .

3ـ قانون : هرگاه نظریه ها بعد از آزمایشات و بررسی های متوالی تائيد گردد و رابطه منظمی از آن حاصل شود تبدیل به قانون می شود .   قانون، مالتوس رشد جمعيت ، رشد مواد غذايي

پیشینه : سوابق و ادبیات تحقیق:

اهمیت و ضرورت بررسی ادبیات تحقیق : کسب آگاهی درباره تحقیقات قبلی بررسی ادبیات (پیشینه) تحقیق نامیده می شود که کمک بسیاری به دریافت اطلاعات و حقایق بیشتر و نیز شناخت روش ها و عقاید جدیدتر می شود و هدف عمده بررسی ادبیات تحقیق برقراری پیوند بین تحقیق مورد نظر با تحقیقات گذشته است .

بلیکی(2000) معتقد است که بررسی ادبیات تحقیق ، مهم ترین منبع در انتخاب موضوع تحقیق می باشد

بررسی ادبیات تحقیق شامل موارد زير است

1. اطلاعات سابقه تحقیق      2. تحقیقات قبلی      3. نظریه های مربوط

4. جنبه های نظری مفاهیم       5. روش شناسی

6. بررسی جزئیات روش های مورد استناد

اهداف بررسی ادبیات تحقیق

1. محدود کردن مسئله تحقیق  2. انتخاب روش شناسی دقیق 3. اجتناب از دوباره کاری

4. قرار دادن یافته های تحقیق در چهارچوب تحقیقات قبلی 5. کمک به تدوین سؤالات و فرضیه های تحقیق      6. کمک در ارائه کاربرد یافته های تحقیق

منابع بررسی ادبیات تحقیق

الف : منابع دست اول : گزارش تحقیقات اصلی ، مقالات منتشره ، یک نظریه یا بیانات یک ناظر ، تک نگاری های اندیشمندانه ، گزارش های تحقیقی رساله ها ، پایان نامه ها

ب : منابع دست دوم : کتاب ها ، مقاله های دایرهالمعارف ها ، مقاله های خلاصه ،

منابع ها و چکیده های روان شناسی ، مدیریت آموزش ، جامعه شناختی ، نمايه‌هاي استنادی      فصل نامه‌های روان شناختی و تربیتی        چکیده بین‌المللی پایان‌نامه‌ها

نمايه آموزش و پرورش        مرکز منابع اطلاعات آموزش(اریک)       

 بازنگری های تحقیق        چکیده پایان نامه های ایران(ارشد و دکتری)          

منابع مربوط به سنجش و اندازه گیری های روانی و آموزشی                  

  پژوهش نامه دانشگاه آزاد اسلامی      

چکیده پایان نامه های فارق التحصیلان ایران خارج کشور       

 چکیده های علوم تربیتی و روان شناسی ایران

فرآیند بررسی ادبیات تحقیق

1. توجه به عنوان و واژه های کلیدی     2. جستجوی منابع اطلاعاتی      

3. جستجوی مقاله های مرتبط     4. جا یابی نسخه هایی از مقاله ها   

5. انتخاب مقاله مرتبط 6. طبقه بندی مقاله ها   7. تهیه چکیده  8. تهیه كتاب شناس

9. نقد مقاله ها و گزارش ها     10. تدوین چهارچوب نظری و یا تجربی تحقیق

فرضیه های تحقیق

تعریف فرضیه : پاسخ اولیه و مقدماتی به سؤال تحقیق یا راه حل پیشنهادی مسئله را فرضیه گویند.

فرضیه : حس بخردانه است که راه حل های احتمالی مسئله را پیشنهاد می کند و رابطه بین متغیر های موجود در سؤال تحقیق را پیش بینی می کند .

کرلینجر: فرضیه یک بیان فرضی و حدسی دربارۀ روابط بین دو یا چند متغیر است .

توجه : روابط بین متغیرها به سه شکل بررسی می شود .

1ـ مطالعه اثر متغیرها بر یکدیگر 2ـ مطالعه رابطه بین متغیرها

3ـ ‌مطالعه تفاوت بین متغیرها

 روش فرضیه آزمایی :

 یعنی * فرضیه ها را به صورت اگر A آنگاه B ارائه کنیم زیرا در آن متغیر مستقل تغییر داده می شود تا پیامدهای آن بر متغیر وابسته مورد توجه قرار گیرد .

انواع فرضیه : الف ـ فرضیه تحقیق A_A = A₁      ب ـ فرضیه صفر A₀

الف : فرضیه تحقیق : این فرضیه انتظار محقق در مورد رابطه بین متغیرهای تحقیق را نشان می‌دهد .فرضیه تحقیق را فرضیه مقابل یا خلاف نیز گویند . زیرا در مقابل فرضیه صفر بیان می‌شود و به صورت نسبت بیان می شود و بیان می کند که متغیر مستقل بر متغیر وابسته اثر دارد و یا بین متغیرها رابطه یا تفاوت وجود دارد .

1ـ فرضیه جهت دار : فرضیه ای است که در آن جهت ارتباط بین متغیرها ، یا جهت اثر متغیر مستقل بر متغیر وابسته مشخص است وبرای آزمون از آزمون یک دامنه استفاده می شود .

2ـ فرضیه بدون جهت : فرضیه ای است که در آن جهت ارتباط بین متغیرها یا جهت اثر متغیرمستقل بر متغیر وابسته مشخص نیست و برای آزمون آن از آزمون دو دامنه استفاده می شود .

ب ـ فرضیه صفر یا پوچ یا آماری : که بر عدم وجود رابطه دلالت دارد و بیان می کند که متغیر مستقل بر متغیروابسته اثر ندارد و بین متغیرها رابطه یا تفاوت وجود ندارد . فرضیه آماری یا فرضیه صفر برای کاربرد آزمون های آماری مناسب است . اگر فرض صفر ثانیه شود ، فرض تحقیق رد می شود و اگر فرض صفر رد شود ، نظر محقق یا فرضیه تحقیق تائيد مي‌شود.

ملاک های لازم برای فرضیه های تحقیق

1ـ رابطه بین دو یا چند متغیر را بیان کند

2ـ آزمون پذیر باشد

3ـ با نظریه های موجود مرتبط باشد ، یعنی باید با چهارچوب نظریه های موجود جور در بیاید.

4ـ روشن ، بدون ابهام و ساده باشد ، به راحتی درک می شود و به راحتی آزمون می گردد.

5ـ فارق از داوری های ارزشی و اخلاقی باشد و به صورت کمی بیان شود( حاوی خوب ، بد ، باید ، جنسيت... نباشد .)

6ـ از نظر قلمرو کفایت داشته باشد .

7ـ در صورت غلط بودن سودمند باشد .

8ـ برای هدف مورد نظر مناسب باشد.

اهمیت فرضیه : فرضیه ابزار جدایی ناپذیر تحقیق است و مزایایی ذیل را دارد :

1ـ جهت تحقیق را مشخص می کند .

2ـ ابزار کار نظریه است .

3ـ ابزار نيرومند پیشرفت دانش است .

4ـ به تدوین نظریه و ایجاد قانون كمك می کند .

5ـ برای تحقيق مناسبت واقعیت ها به کار می آید .

6ـ در طرح ریزی تحقیق به محقق کمک می کند .

7ـ به عنوان یک اهرم ذهنی عمل می کند .

8ـ برای گزارش نتایج تحقیق چهارچوبی فراهم می کند .

منابع تدوین فرضیه ها : ون دلن(1979) 4 نمونه را برای منابع تدوین فرضیه ها معرفی نموده است

1ـ فرضیه ها ، نظریه ها و تحقیقات قبلی

2ـ قدرت تخیل شک در روند نظریه های قدیمی

3ـ قیاس

4ـ اقدام های دیگر ، مشورت با همکاران و صاحب نظران ، نوشتن و سخنراني در مورد پدیده ها و...

محتوای یک پژوهش شامل :   1. عنوان تحقیق 2. نویسنده  3. چکیده  4. مقدم

ملاک‌های بیان سؤال تحقیق

1ـ رابطه دو یا چند متغیر را بیان کند

2ـ مسئله باید روشن و به صورت سؤالی باشد .

3ـ آزمون پذیر باشد .

4ـ فارغ از قضاوت های اخلاقی و قانونی باشد .

انواع سؤالات تحقیق : بارکر(1994) و هورووتیز و الیوت (1982) ، سؤالات را به شش طبقه تقسیم بندی کردند .

1ـ تعریفی :  هدف درک روشن از تعریف و ماهیت پدیده هاست .

2ـ  توصیفی : بر وجود ، پیدایش ، تاریجچه رویدادها تأکید می کند و ویژگی ، الگو ، ابعاد می‌پذیرد.

3ـ‌ تعداد ، فراوانی ، شدت :  به مقوله ، میزان ، شدت ، درجه و فراوانی توجه می شود و با سؤالات توصیفی هم پوشانی دارد .

4ـ مقایسه ای یا تفاوتی :  تفاوت دو متغیر را بررسی و مقایسه می نماید .

5ـ همبستگی یا هم پراکنش :  رابطه یا هم پراکنش دو یا چند متغیر بررسی می شود .

6ـ اندازه‌گیری :  برای اندازه گیری صفت خاص از متفیرها به کار می رود .

بلیکی(2000) سؤال تحقیق را به سه دسته تقسیم می کند :

الف ـ چیستی : توصیف پدیده ها ، کشف و توصیف ویژگی ها و الگوها

ب ـ چرایی : تبیین پدیده ها ، جستجوی عمل وجود ویژگی ها

ج ـ چگونگی : تغییر پدیده ها ، تغییرپدیده ها و مداخله در شرایط

توجه : این سؤالات به ترتیب با هم توالی دارند .

انواع تعریف عملیاتی :   1. سنجشی 2. آزمایشی

1ـ تعریف عملیاتی سنجشی : نحوه ی اندازه گیری را توصیف می کند .

2ـ تعریف عملیاتی آزمایشی : که جز ئیا ت یا عملیا ت دستکاری متغیر توسط پژوهشگر را بیان می‌کند .

مقیاس های اندازه گیری

1ـ اسمی : ساده ترین و ابتدایی ترین نوع اندازه گیری است و برای اسم گذاری و طبقه بندی استفاده می شود (پیراهن ورزشکاران + جنسیت و ...)

2ـ ترتیبی : یا رتبه‌ای مجموعه‌ای از رتبه هاست . که افراد یا اشیاء را با توجه به یک صفت رتبه بندی می کنند .(ترتیب قد)

3ـ‌ فاصله ای : هم ترتیب را نمایان می سازد و هم فاصله بین آنها را مشخص می سازد و صندوقدار  دارد  + جمع و کم ریاضی

4ـ  نسبي  = نسبتي :  دقیق ترین و با لاترین نوع اندازه گیری است . دارای سند مطلق می‌با شد . نمره سند بیانگر فقدان ویژگی است . اندازه گیری طول ، وزن ، حجم و سایر صفات فیزیکی اینگونه است . جمع و کم ، ضرب و تقسیم امکان پذیر است .

سؤالات و فرضیه های تحقیق

اهمیت تدوین سؤال تحقیق

محقق پس از بیان مسئله ، اهداف و متغیرهای تحقیق به تدوین سؤالات تحقیق اقدام می کند . در بیان سؤالات تحقیق ، محقق باید به موضوع و مسئله ، اهداف کلی و اختصاصی تحقیق توجه کند . تعداد و پیچیدگی سؤالات تحقیق به ما هیت تحقیق ، دامنه زمانی و مکانی تحقیق ، امکانات و منابع قابل دسترسی و اهداف تحقیق بستگی دارد .

در تدوین سؤال مطالعه ادبیات ، مشورت با همکاران و متخصصان ، بررسی اهداف تحقیق ، بازنگری متغیرهای مورد مطالعه ، بسیار کمک می نماید . بعد از تدوین سؤال ، روش تحقیق و ابزار اندازه گیری انتخاب می شوند .

بارکر(1994) : اساس برنامه ریزی برای تدوین یک پژوهش خوب ، میزان انطباق روش های تحقیق با سؤالات تحقیق است . اغلب مهم ترین مرحله یک طرح تحقیق ، بیان سؤالات معنی دار و قابل آزمون می باشد

بلیکی(2000) : تدوین سؤالات تحقیق ، مهم ترین و مشکل ترین بخش هر تحقیق است .

مزایای تدوین سؤالات تحقیق :

1ـ تعیین جهت و محدوده تحقیق      

2ـ پل بین موضوع و فرضیه های تحقیق

3ـ انتخاب روش تحقیق راحت‌تر

مزایای تعریف عملیاتی :

1. مفاهیم و سازه ها و متغیرهای انتزاعی را به موارد مشاهده پذیر و اندازه پذیر تبدیل می‌کند .

2. با تأکید بر مشاهده عینی ، روشن و قا بل تکرار، آن را تحقیق را از محقق مستقل می سازد .

3. باعث رفع ابهام ها می شود.

4. ارتباط با آن را تسهیل می کند .

5. پل های بین سه سطح نظریه، فرضیه،سازه و سطح مشاهده به شمار می روند .

انواع متغیرها :

1ـ نقش :

 1. مستقل : یا علت مفروض ، درون داد ، پیش آیند ، محرک ، پیش فرض ، عامل ، پیش بین ، توسط محقق اندازه گیری  و انتخاب می شود تا اثر یا ارتباط آن با متغیر دیگر روشن شود .

2. وابسته : معلول ، وابسته ، برون داد ، ملاك، پاسخ ، نتيجه، متغیری است که تغییرات آن تحت تأثیر متغیر مستقل است .

2ـ  اندازه گیری :

 1. کمی : متغیری است که برای آن می توان مبدأ اندازه گیری معین کرد و از نظر کمیت

      تغیر می کنند ؛ قد ، وزن ، سن ،*

2. کیفی : که برای آن نمی توان مبدأ اندازه گیری تعیین کرد . ویژگی های آنان را با اعداد نمی‌توان نشان داد. رنگ مو،جنس،رنگ چشم که از كد استفاده می شود.

3ـ‌ واحد اندازه گیری

1 . پیوسته:که بین دو واحد آن هر نقطه یا ارزش را می توان انتخاب نمود.

2 .گسسته: مانند جنسیت که بین دو واحد آن هر نقطه یا ارزش را نمی توان انتخاب نمود و می تواند اعداد یا ارزشهايی را که مشخص کنند.یک وجه مشخص از یک مقیاس هستند به خود اختصاص دهد.

4ـ تعداد ارزش

1. دو ارزش: متغیری که به آن فقط دو ارزش دو عدد نسبت داده می شود ( واقعی مثل زن و مردـ

ساختگی مثل سطح بالا و پايین)

2.چند ارزش: متغیری است به ان می توان از 2 ارزش نسبت داد (مثل: باهوش، متوسط ،ضعیف ،کم هوش)

5ـ متغیر تعدیل کننده:متغیری که در روابط بین دو متغیر مستقل و وابسته اثر می‌گذارد. تماشای فیلم خشونت آمیزو پر خاشگری پسران بیشتر از دختران

6 ـ  کنترل: متغیری است که اثر آن باید خنثی یا کنترل شود.بررسی ارتباط سطح سواد والدین،پیشرفت تحصیلی دانش آموزان.(هوش)

7ـ مداخله گر یا فراهم:متغیری است که به طور فرضی بر پدیده مشاهده شده اثر می گذارد ولی قابل مشاهده، اندازه گیری و دستکاری نیست و تأثیر آن * از طریق تأثیر متغیرهای مستقل و تعدیل کننده بر رویدادهای قابل مشاهده مشخص می شود.

انواع تعاریف مفهوم یا متغیر

1.تعریف مفهومی یا نظری: یک واژه با استفاده از واژه های دیگر تعریف می شود مانند فرهنگ لغت مانند هوش= عمل خردمندانه = دقت *

متغیر های تحقیق

تعریف سازه، مفهوم و متغیر

مفهوم : concepts : انتزاع یا تجدیدی از رویدادهای قابل مشاهده است که معرف شباهت ها یا چیزهای مشترک میان آنهاست و یا طبقه ای از محرک ها ست که دارای ویزگی های مشترک است. 

سازه : constructs : یک مفهوم است اما یک معنی اضافه دارد و آن این که به طور ارادی و آگاهانه برای یک منظور خاصی علمی تدوین شده است.

اهداف تحقيق:

اهداف تحقيق، خلاصه آن‌چه كه بايستي انجام مطالعه به آن دست يافت را بيان مي‌كند.

مزاياي بيان هدف:  4 مورد است.

1ـ‌توجه به متغيرهاي اصلي مسئله    2ـ تفاوت اين تحقيق با ساير پژوهش‌ها

3ـ شناسايي دقيق اطلاعات مورد نياز    4ـ كمك به محقق در طراحي روش تحقيق

انواع هدف: 1ـ كلي     2ـ اختصاصي

1ـ هدف كلي: كه به همه جنبه‌ها ، متغيرها و ابعاد تحقيق اشاره مي‌كند. هدف كلي تحقيق همان عنوان تحقيق است.

2ـ هدف اختصاصي : كه همان هدف جزيي يا ويژه گويند كه عيني‌تر است.

ويژگي‌هاي تحقيق مناسب:

1ـ ارزشمند باشد 2ـ منظقي        3ـ قابل تحقيق و امكان پذير

4ـ واقع بينانه         5ـ روشن و دقيق

راه‌هاي تجلي مسئله:

سه راه تجلي مساله از نظر مك گوتيان ( 1990) عبارتند از موارد ذيل كه در واقع سه راه كسب آگاهي از يك مسئله مي‌باشد.

1ـ وجود شكاف و خلاء در دانش: عمده‌ترين راه تجلي يك مسئله ، راهي است كه در آن بافته ان مستقيم اطلاعات مواجع مي‌شويم.

2ـ وجود منابع ضد و نقيض يا عدم مطابقت نتايج پژوهش‌ها: اگر به هر دليلي ، نتايج پژوهش‌هاي مشابه پيش متقاوت باشد.

3ـ لزوم تبيين يك واقعيت: واقعيتي كه از ساير دانشتي‌هاي، جذاست نياز به تبيين دارد ( هانري بكرل و انرژي راديو اكتيو)

راهبردهاي انتخاب موضوع تحقيق:

1ـ نقد مقالات منتشر شده 2ـ بررسي علل وجود نتايج متفاوت در تحقيق‌ها

3ـ نظريه‌هاي جالب        4ـ مطالعاتي پيگيري

5ـ پيدا كردن يك راه‌حل   6ـ تحقيقت تكميلي

منابع كارآمد جهت آگاهي از مسائل

1ـ بسياري از موضوعات روزمره     2ـ تغييرات تكنولوژيكي و توسه برنامه درسي

3ـ سخنراني و بحث‌هاي كلاسي     4ـ مشورت با استاد راهنما و مشاوره

ارزشيابي مسئله

مسئله تحقيق بايد از نظر علمي و ارزشي مورد ارزيابي قرار گيرد، يعني به ملاحظاتي كه امكان پاسخ‌گويي به سئوال و * مي‌سازد توجه كند.

مسأله و اهداف تحقيق

ـ انتخاب مسآله و موضوع تحقيق اولين مرحله در تدوين واجراي يك طرح پژوهش است.

مليه متغيرها ناشناخته در زندگي روزمره مي‌‌توانند موضوع تحقيق باشند. پژوهش علمي با تلاش براي پاسخگويي به يك سؤال آغاز مي‌شود اولين قدم در هر پژوهش ملي، تشخيص و بيان مسأله است.

الف) تشخيص مسأله    ب) بيان مسأله و به نحوي كه با روش‌هاي معتبر مورد پژوهش قرار گيرد.

ويژگي‌ها و ضوابط انتخاب موضوع تحقيق

1ـ علاقه محقق و فرايند ملي مستلزم هدف وقت، دقت، كوشش بسيار و تحمل است و اگر موضوع مورد علاقه محقق باشد انجام پذير مي‌شود.

2ـ بديع بودن : موضوع بايد نو بوده و تكراري نباشد.

3ـ پژوهش پذير بودن: 1ـ مسائلي كه بواسط ماهيت فلسفي و نظام ارزشي نمي‌توان با روش علمي  به پژوهش پرداخت. 2ـ موضوع محدود نباشد. 3ـ امكان اندازه‌گيري ممكن نباشد 4ـ شرايط مهيا نباشد  5ـ زمان

4ـ اهميت و اولويت : مسأله اهميت دارد كه نتايج آن با ارزش باشد و پيامدهاي علمي و عملي را پيش‌بيني كند و يا به پويايي علم كمك كند.

5ـ توانايي محقق: توانايي محقق در بيان مسآله، انجام تحقيق بسيار مهم است.

6ـ منابع مادي : براي تحقيق نيروي انساني، ابزار اندازه‌گيري، بودجه، تجهيزات و امكانات مادي بايد تهيه گردد.

7ـ منابع اطلاعاتي : منابع اطلاعاتي براي بازنگري پژوهش هاي قبلي و براي پيشينه تحقيق ضرورت دارد.

( كرلينجو)

اهداف عمده علم : 1ـ توصيف  2ـ تبين  3ـ پيش‌بيني

    4ـ كنترل

1ـ توصيف : توصيف رفتار، رويه او، تغيرات و پاسخ‌ها، اوليت هدف علم است كه شامل طبقه‌بندي پديده‌ها و رويدادها مي‌شود.

2ـ‌تبيين : كه علت و وقوع و بحران تيين كننده آن را بررسي مي‌كند و كار* خود را براي يافتن دلايل وقوع رويه ادامه مي‌دهد.

3ـ پيش‌بيني : رفتار از قوانين پيروي مي‌كند و بين متغيرها و روابط منظم وجود دارد كه دانشمندان سعي مي‌كنند آن را پيش‌بيني كنند.

4ـ كنترل: عبارت است از فرايند دستكاري برخي شرايط اساسي كه وقوع رويه او را تعيين مي‌كند.

توجه: كومن ( 2001) به 2 ويژگي ديگر علم اشاره مي‌كند.

الف ـ اصل امساك  پذيري : در تبيين پديده بايد به شيوه صرفه جويانه و اقتصادي عمل كنيم. يعني از حداقل مفاهيم و متغيرها به حداكثر قدرت تبين برسيم.

ب: اصل عموميت: كه به آن حكليت يا تعميم‌پذيري هم گويند يعني دانشمندان سعي مي‌كنند مشاهدات خود را به ساير حوزه ها تعميم دهند.

تعريف علم: دو ديدگاه وجود دارد.

1ـ ‌ايستا: علم فعاليتي است كه اطلاعات منظم در مورد جهان فراهم مي‌كند و كار دانشمندان كشف حقايق جديد است.

2ـ پويا ـ حل مسئله - اكتشافي ـ خوديابي : علم فعاليتي است كه يك دانشمند انجام مي‌دهند. به منظور كشف حقايق جديدتر، و علم بر نظريه‌هاي تاكيد دارد براي تحقيق بيشتر مفيد مي‌باشند.

هدف علم: هدف اساس ( غايي ) علم تدوين نظريه است.

2ـ روش‌هاي علمي دانستن

شيوه تفكر دانشمندان داراي ويژگي‌هاي خاصي است. گودين 4 ويژگي اصلي را نام مي‌برد كه تفكر علمي از آن برخوردار مي‌باشد.

1ـ جبرگرايي و اكتشاف پذيري : رويدادهاي جهان از توانمند خاصي پيروي مي‌كنند، نظم پذير و پيش‌بيني  پذيرند و رويدادهاي علمي دارند.

2ـ غيبت و تكرار : روش‌هاي علمي و تحقيق پايه بر قدرت تحقيق باشند كه هر شخص بتواند آن را تكرار كرده و به همان نتيجه برسد. كاركرد خود اصلاحي تحقيق

3ـ نتايج مبتني بر داده‌ها: دانشمندان نتايجي را مي‌پذيرند كه داده‌هاي آن براساس شواهد عيني و روش منظم گردآوري شده باشد.

4ـ سؤالات تجربي : به فرايند يادگيري چيزها به واسطه مشاهده يا تجربه مستقيم اشاره مي‌كند.

گودوين

روش دانستن : 1ـ علمي 2ـ‌غير علمي

غيرعلمي : چارلز پيرس، 4 روش غيرعلمي دانستن را شامل 1ـ سرسختي 2ـ‌مرجع 3ـ پيشنه 4ـ علم مي‌داند = تثبيت عقيده يا باور

1ـ انواع روش غير علمي دانستن

1ـ‌روش سر سختي : افراد كوركورانه، عقيده‌اي را سرسختي نه قبول مي‌كنند.

2ـ روش مرجع: افراد نظرات صاحب نظران و يا افراد مرجع را ملاك قرار مي‌دهند ( كودك از معلم، فرزند از والدين، بيمار از پزشك)

3ـ روش پيشيني ( مقدم بر تجربه) يا كه تاكيد بر پذيرش و سازگاري با استدلال دارد ، افراد با ارتباط و مجادله آزاد به حقيقت دست مي‌يابند و بيشتر به قياس منطقي تاكيد دارد تا تجربه

4ـ روش علم: معتبرترين روشي است، مزيت آن عينيت است يعني درباره چيزهاي حقيقي كه ويژگي‌هاي كاملاً مستقل از عقایددارند دانش كسب  كتيبه  منابع و مأخذ ـ پيوست و چكيده انگليسي.

منابع شناخت : انسان از چهار طریق می تواند محیط پیرامون خود را شناسایی نموده و مفاهیم را درک کنید.

1ـ تجربه experience     2ـ مرجع authority    

3ـ استدلال reasoning    4ـ روش علمی ( تحقیق)

1ـ تجربه : انسان شخصاً در تعامل با محیط پیرامون و تجربه شخصی به کشف موضوع پی می برد. ابتدایی ترین روش شناخت

نواقص: 1ـ محدودیت های فردی       -2 پیشینه اطلاعات شناخت افراد    

3ـ مبتنی بر عقل و عرف است نه علم

2ـ مرجع : مقام صلاحیت دارد. انسان به افراد باتجربه و صاحب نظر مراجعه می کند.

نواقص: 1ـ روش کسب اطلاعات آنان   2- احتمال اشتباه آنان   3ـ اختلاف نظر بین آن ها

3ـ استدلال: به سه روش است:    1ـ قیاسی    2استقرایی 3ـ رویکرد و استقرایی ـ قیاسی

1ـ استدلال قیاسی: که بر مبنای نظر ارسطو است. و دارای یک مقدمه کبری و یک مقدمه صغری و نتیجه است. یعنی از کل به جزء می باشد همه سیاره ها به دور خورشید می چرخند و زمین سیاره است ، زمین به هر خورشید می چرخد.

2ـ استدلال استقرایی : که بر مبنای نظر فرانسیس بیکن استقرار است. یعنی با مطالعه جزیی به فرضیه و در نهایت به قضیه کلی می رسید

هر سیاره ای که شناسایی شد، به هر خورشید می چرخد، زمین هر سیاره به همه خورشید می‌چرخند.

3ـ رویکرد استقرایی: قیاسی که ترکیبی از 2 روش فوق است یعنی ابتدا با استفاده از مشاهدات فرضیه تدوین می شود

4ـ روش علمي:  كريلينجر ( 1970) ، تحقيق را اين‌گونه تعريف مي‌كند: بررسي منظم، كنترل شده، تجربي و انتقادي قضاياي فرضي درباره روابط احتمالي بين پديده‌هاي طبيعي

سه ويژگي تحقيق : 1ـ‌ منظم، كنترل شده و مبتني بر روش استدلالي ، قياس است.

2ـ تحقيق تجربه است

3ـ خود اصلاح گرا است مهم‌ترين جنبه علم است.